Leestijd: 2 minuten

Het adviesrapport van de informateur schetst een beeld van een zorgvuldig, open en transparant proces waarin alle partijen zijn gehoord en gewogen. Zo wordt expliciet gesteld dat er sprake was van “een open proces” en dat “er op voorhand geen partijen (werden) uitgesloten”.

Wie echter de uitkomst naast het proces legt, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat deze conclusie al vroeg vaststond.

De voorkeurscoalitie van GroenLinks-PvdA, D66, CDA en VVD wordt in het rapport gepresenteerd als een logisch gevolg van gesprekken en inhoudelijke overeenkomsten. Tegelijkertijd blijkt uit datzelfde rapport dat D66, CDA en VVD elkaar vooraf al als vaste basis voor samenwerking zagen en dit zelfs als harde voorwaarde benoemden. Daarmee rijst de vraag hoe “open” het proces werkelijk is geweest, als de kern van de coalitie feitelijk al vastlag.

Schijn van openheid

De informatie lijkt daarmee eerder een exercitie in legitimatie dan in verkenning. Een proces dat formeel alle partijen spreekt, maar materieel nauwelijks ruimte laat voor alternatieven, ondermijnt het vertrouwen dat het juist zegt te willen herstellen. Dat is des te wranger, omdat het rapport zelf het belang benadrukt van “openheid en transparantie” en “een bestuurscultuur waarin vertrouwen centraal staat” .

Wanneer uitkomsten voorspelbaar zijn en alternatieven bij voorbaat kansloos, ontstaat geen vertrouwen maar cynisme.

De positie van lokale partijen

Opvallend is de manier waarop lokale partijen in het rapport worden neergezet. Hoewel zij op basis van de verkiezingsuitslag een duidelijke rol hebben verworven, worden zij in de praktijk als minder vanzelfsprekende partners beschouwd. Met name Leefbaar Renkum wordt niet alleen politiek gewogen, maar ook publiekelijk bekritiseerd op vermeende “omgangsvormen” en “stabiliteit”.

Daarmee verschuift de discussie van inhoud naar karakter. En juist daar wringt het.

De gedragscode van de gemeenteraad is op dit punt helder. Raadsleden:

• vallen elkaar niet persoonlijk aan;
• handelen niet op basis van aannames of niet-geverifieerde informatie;
• en erkennen elkaar in hun rol als volksvertegenwoordiger.

Wanneer een fractie in het openbaar wordt weggezet op basis van algemene kwalificaties over omgangsvormen, zonder concrete en toetsbare onderbouwing, begeeft men zich op gespannen voet met deze uitgangspunten.

Integriteit is meer dan woorden

De gedragscode benadrukt dat integriteit niet alleen zit in regels, maar juist in houding en onderlinge omgang. Dat betekent dat politieke verschillen scherp mogen zijn, maar dat het debat altijd op inhoud gevoerd moet worden.

Het rapport van de informateur stelt dat er behoefte is aan “rust, voorspelbaarheid en respectvolle omgangsvormen”. Maar respect toon je niet door partijen buiten te sluiten op basis van framing, terwijl hun kiezers hen juist een duidelijke plek in de raad hebben gegeven.

Een ongemakkelijke conclusie

Alles bij elkaar ontstaat een beeld dat moeilijk te negeren is: een coalitie die al in de steigers stond, een informatieproces dat vooral diende om die uitkomst te onderbouwen en een politieke dynamiek waarin lokale partijen niet alleen buitenspel worden gezet, maar ook publiekelijk worden geproblematiseerd.

Dat is niet alleen een politieke keuze; het is een keuze die raakt aan de geloofwaardigheid van het proces zelf.

Als de gemeenteraad werkelijk wil bouwen aan vertrouwen, dan begint dat niet bij mooie woorden in een rapport of gedragscode, maar bij het consequent naleven ervan.

Bezint eer ge begint.